Các đền phủ thờ Mẫu nổi tiếng và mùa lễ hội theo âm lịch

Khắp miền Bắc và Bắc Trung Bộ có hàng nghìn đền, phủ, điện thờ Mẫu; riêng Hà Nội có gần 600 đền, 5 phủ và hơn 1.200 điện tư gia (Nhân Dân, 2022). Bài viết này tập hợp những nơi tiêu biểu, kèm vị thờ chính, địa danh và ngày lễ hội âm lịch, để bạn chủ động lên kế hoạch hành hương. Phần lớn dữ kiện đã được đối chiếu với báo chí hoặc tài liệu nghiên cứu; chỗ nào chỉ có nguồn phổ thông hoặc các nguồn ghi khác nhau, chúng tôi nói rõ. Bối cảnh chung của tín ngưỡng có trong bài tổng quan tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ, Tứ phủ.

"Tháng Tám giỗ Cha, tháng Ba giỗ Mẹ"

Câu nói này tóm tắt hai mùa lễ lớn nhất trong năm của người theo tín ngưỡng thờ Mẫu:

• Giỗ Mẹ tháng Ba: Mẹ là Thánh Mẫu Liễu Hạnh. Ngày 3/3 âm lịch được dân gian coi là ngày Mẫu hóa ở kiếp Vân Cát, là chính hội Phủ Dầy và ngày giỗ Mẫu ở Phủ Tây Hồ. Cả tháng Ba vì thế được gọi là "tháng tiệc Mẫu".
• Giỗ Cha tháng Tám: Cha là Đức Thánh Trần, Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn, giỗ ngày 20/8 âm lịch. Đây cũng là dịp hầu đồng diễn ra tập trung (Nhân Dân).

Cần lưu ý, Trần triều là một truyền thống song song. Đức Thánh Trần được thờ trong hầu hết điện Mẫu, nhưng ban Trần triều có nghi thức riêng, tách khỏi hệ thống Tứ phủ. Nơi gắn với giỗ Cha là đền Kiếp Bạc, nơi Hưng Đạo Đại vương mất; còn Đền Trần Nam Định thờ các vua Trần và Đức Thánh Trần, nổi tiếng với lễ Khai ấn đầu năm. Muốn hiểu vì sao Mẫu Liễu Hạnh đứng ở vị trí trung tâm, xem bài Tam Tòa Thánh Mẫu và Mẫu Địa Phủ.

Bảng các đền phủ tiêu biểu

Quy ước địa danh: sau sắp xếp hành chính có hiệu lực từ 1/7/2025, cả nước còn 34 tỉnh, thành và bỏ cấp huyện. Chúng tôi chỉ ghi tên xã, phường mới khi đã xác minh; các nơi còn lại ghi tên tỉnh mới kèm địa danh trước sáp nhập 2025.

Những điểm cần nói rõ về bảng

• Ngày dương lịch thay đổi mỗi năm. Ví dụ lễ hội Phủ Dầy năm 2026 diễn ra từ 19 đến 24/4 dương lịch. Bạn có thể quy đổi bằng lịch vạn niên hoặc xem lịch ngày lễ. Ban tổ chức có thể điều chỉnh, nên xem thông báo của địa phương trước khi đi.
• Đông Cuông: đền còn có tên "Đền Chầu Đệ Nhị Thượng Ngàn", trong khi báo chí gọi chủ thần là Mẫu Đệ Nhị Thượng Ngàn. Chưa nên khẳng định đó là Mẫu hay Chầu.
• Suối Mỡ, Bắc Lệ, Đồng Đăng: ngày lễ chủ yếu dựa theo các trang giới thiệu đền và nguồn du lịch. Ở Suối Mỡ, tương truyền vị được thờ là công chúa Quế Mỵ Nương.
• Đền Cô Bơ: Báo Văn Hóa ghi lễ chính 12/6, có lễ rước từ Hàn Sơn sang đền Cô Bơ; trang VOH ghi ngày 8/2. Hai ngày này đều đang được lưu truyền, xem thêm bài Tứ phủ Thánh Cô.
• Hàn Sơn: báo chí gọi là đền thờ Thánh Mẫu Đệ Tam, nhưng nhiều nguồn phổ thông lại gọi là đền Chầu Đệ Tam.
• Ông Hoàng Mười: Báo Văn Hóa ghi lễ giỗ 9–10/10, Báo Pháp luật ghi 8–11/10. Thân thế của Ông cũng có nhiều tích khác nhau.
• Phủ Dầy còn được viết là Phủ Giầy hoặc Phủ Dày; các cách viết đều được dùng.

Mùa lễ hội theo tháng âm lịch

• Tháng Giêng: Đông Cuông (ngày Mão đầu tháng), Đồng Đăng (mùng 10).
• Tháng Hai: Đền Tranh (14/2), đền Sòng Sơn (26/2); đền Cô Bơ (8/2, theo VOH).
• Tháng Ba, tháng tiệc Mẫu: Phủ Dầy và Phủ Tây Hồ (3/3), hội Phủ Dầy kéo dài 3–8/3; cuối tháng có hội Suối Mỡ (30/3–1/4).
• Tháng Năm: tiệc Quan Tuần Tranh (25/5).
• Tháng Sáu, tháng tiệc Thoải phủ: Hàn Sơn và Cô Bơ (12/6), Lảnh Giang.
• Tháng Bảy: Bảo Hà (mùa lễ 1–17/7, chính hội 17/7).
• Tháng Tám, giỗ Cha: Kiếp Bạc với giỗ Đức Thánh Trần 20/8; Đền Tranh (22/8).
• Tháng Chín: Bắc Lệ (18–20/9), lễ Cơm mới Đông Cuông.
• Tháng Mười: giỗ Ông Hoàng Mười (9–10/10).

Điểm nhấn của một số nơi

Phủ Dầy, trung tâm của đất Mẫu

Quần thể gồm Phủ Tiên Hương, Phủ Vân Cát, Lăng Mẫu cùng hơn 20 công trình, là di tích quốc gia từ năm 1975. Lễ hội Phủ Dầy là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia (2013), có rước Mẫu sang chùa Báng và chùa Tiên Hương, rước đuốc, thi hát văn, cờ người và hội kéo chữ ngày 7–8/3. Tối 2/4/2017, Bằng ghi danh của UNESCO cho di sản thờ Mẫu Tam phủ được trao tại đây.

Phủ Tây Hồ, nơi Mẫu gặp Trạng Bùng

Phủ gắn với giai thoại Trạng Phùng Khắc Khoan gặp Mẫu Liễu Hạnh bên Hồ Tây. Vì Mẫu được tin là đã quy y Phật, người đến lễ thường lễ Phật trước, lễ Mẫu sau. Dịp Tết, phủ đón khoảng 10.000 lượt khách mỗi ngày.

Đông Cuông, Bảo Hà, Đền Tranh

Lễ hội đền Đông Cuông là di sản phi vật thể quốc gia từ năm 2023, có rước Mẫu qua sông và hát Then của người Tày. Lễ hội đền Bảo Hà được công nhận năm 2016, tưởng nhớ danh tướng Hoàng Bảy cuối thời Lê. Lễ hội Đền Tranh được công nhận năm 2022. Các vị Ông Hoàng được giới thiệu ở bài Mười vị Ông Hoàng.

Điện Hòn Chén và các dòng thờ Mẫu khác

Ở Huế, Điện Hòn Chén thờ Thánh Mẫu Thiên Y A Na theo truyền thống Thiên Tiên Thánh giáo, khác với miền Bắc; lễ hội điện Huệ Nam là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Ngoài hệ Tam phủ, Tứ phủ, người Việt còn thờ Quốc Mẫu Âu Cơ ở Đền Mẫu Âu Cơ (Phú Thọ) và Linh Sơn Thánh Mẫu ở Núi Bà Đen (Tây Ninh). Đây là những dòng thờ Mẫu gần gũi nhưng không đồng nhất với tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ.

Đi lễ mùa hội cho văn minh

• Lễ vật vừa đủ: hương, hoa, quả là trọn lòng thành. Không cần mua vàng mã ở hàng rong.
• Tránh giờ cao điểm nếu đi cùng người già, trẻ nhỏ; giữ tư trang cẩn thận.
• Tôn trọng nghi lễ hầu đồng: xin phép trước khi chụp ảnh, không chen lấn nhận lộc. Xem bài hầu đồng: nghi thức và các giá đồng.
• Cảnh giác lời mời "trình đồng" giá cao ở nơi đông người. Đọc bài trình đồng mở phủ: hiểu đúng, tránh bị lợi dụng.

Luật Tín ngưỡng, tôn giáo 2016 yêu cầu lễ hội tín ngưỡng phải báo cáo các khoản thu và việc sử dụng, đồng thời cấm lợi dụng tín ngưỡng để trục lợi. Bạn có quyền từ chối mọi khoản "phí" không rõ ràng.

Câu hỏi thường gặp

"Tháng Tám giỗ Cha, tháng Ba giỗ Mẹ" là nói về ai?

Cha là Đức Thánh Trần, giỗ 20/8 âm lịch; Mẹ là Thánh Mẫu Liễu Hạnh, giỗ 3/3 âm lịch.

Nên đi Phủ Dầy vào lúc nào?

Chính hội là mùng 3 tháng Ba âm lịch, lễ hội kéo dài từ mùng 3 đến mùng 8. Nếu muốn tránh đông, bạn có thể đến ngày thường trong năm.

Vì sao địa danh trong bảng có cả tên cũ và tên mới?

Sau sắp xếp hành chính năm 2025, nhiều tỉnh hợp nhất và cấp huyện bị bỏ. Chúng tôi ghi tên mới khi đã xác minh, kèm tên cũ để bạn dễ tìm đường.

Ngày lễ trong bảng là âm lịch hay dương lịch?

Tất cả đều là âm lịch. Hãy quy đổi sang dương lịch theo từng năm trước khi đi.