Ngũ hình khuôn mặt: dáng mặt Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ

Nhiều người từng nghe "mặt chữ điền", "mặt tròn phúc hậu" hay "người hình Mộc", nhưng ít ai biết những cách gọi này bắt nguồn từ một hệ thống khá chặt chẽ: ngũ hình, tức chia dáng người và dáng mặt theo năm hành Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ. Đây là một trong những cách phân loại cơ bản nhất của nhân tướng học, và cũng là chỗ tướng pháp gặp gỡ học thuyết ngũ hành. Bài viết của Thiên Tử Vi giới thiệu đặc điểm từng hình, các tính cách mà sách xưa gán cho chúng, và cách tự nhận diện một cách thoải mái.

Lưu ý: đây là quan niệm văn hóa truyền thống, chưa được khoa học chứng minh. Dáng mặt không quyết định tính cách hay số phận, và mọi dáng mặt đều đáng được tôn trọng như nhau.

Nguồn gốc của ngũ hình

Học thuyết ngũ hành cho rằng vạn vật đều mang khí chất của một hay nhiều hành trong năm hành. Con người cũng vậy. Trong y thư cổ Hoàng Đế nội kinh, thiên Linh khu có bài Âm dương nhị thập ngũ nhân chia người thành năm loại lớn theo ngũ hành, mỗi loại lại có năm loại nhỏ, thành 25 kiểu người, mô tả cả dáng vóc, màu da lẫn tính khí.

Các sách tướng đời sau như Ma Y tướng pháp tiếp thu cách chia này và phát triển thành ngũ hình tướng, tập trung vào dáng mặt và dáng người. Nếu bạn chưa quen với quan hệ giữa các hành, nên đọc trước bài Ngũ hành tương sinh, tương khắc và ứng dụng.

Bảng tóm tắt năm hình

Cột "sắc" ở đây là màu tượng trưng của từng hành trong ngũ hành (Kim trắng, Mộc xanh, Thủy đen, Hỏa đỏ, Thổ vàng), dùng để nói về khí sắc, độ tươi và ánh sáng trên da, chứ không phải màu da của một cộng đồng hay dân tộc nào.

Hình Kim: vuông và cân

Đặc điểm: khuôn mặt vuông vức, trán, gò má và hàm có độ rộng gần bằng nhau, đường viền rõ nét. Dân gian hay gọi là mặt chữ điền (田) hoặc chữ quốc (國). Người hình Kim theo sách xưa thường có thân hình gọn, xương chắc, tay chân cân đối.

Tính cách được gán: quyết đoán, nói là làm, coi trọng nguyên tắc và lẽ phải; đôi khi cứng rắn, khó thỏa hiệp.

Điều được coi là thuận lợi: hình Kim "đúng cách" là vuông mà không thô, sắc da sáng sủa. Sách tướng ưa người hình Kim có khí sắc trong, giọng nói vang, như tiếng kim loại.

Hình Mộc: dài và thẳng

Đặc điểm: khuôn mặt dài hơn rộng, trán cao, cằm thon. Dáng người cao, gầy, thẳng như thân cây. Sách xưa hay ví người hình Mộc "như cây mọc thẳng", đẹp nhất khi lưng thẳng, dáng đứng không xiêu.

Tính cách được gán: nhân hậu, có lòng trắc ẩn, ham học hỏi, có chí hướng lâu dài; đôi khi đa sầu, hay suy nghĩ.

Điều được coi là thuận lợi: gầy mà có thần, xương không lộ quá, dáng thẳng. Theo quan niệm cổ, hình Mộc mà cong vẹo hay quá mỏng manh thì được coi là "mộc yếu".

Hình Thủy: tròn và đầy

Đặc điểm: khuôn mặt tròn, má đầy, đường nét mềm, không góc cạnh. Dáng người tròn trịa, da mịn. Đây là dáng mà dân gian hay khen "phúc hậu".

Tính cách được gán: linh hoạt, thông minh, khéo léo trong giao tiếp, dễ thích nghi như nước; đôi khi thay đổi, khó đoán.

Điều được coi là thuận lợi: tròn mà chắc, không bủng beo, sắc da nhuận. Sắc tượng trưng của hành Thủy là đen, được hiểu là sắc hơi sẫm mà vẫn bóng nhuận.

Hình Hỏa: nhọn trên, rộng dưới

Đặc điểm: phần trán hẹp hoặc nhọn, phần dưới mặt rộng hơn, giống ngọn lửa bốc lên; một số sách mô tả ngược lại là hình nhọn hai đầu. Gần với cách gọi dân gian mặt chữ do (由), trên hẹp dưới rộng. Người hình Hỏa theo sách cổ thường có sắc mặt hồng, cử động nhanh, tóc có khi thưa hoặc hơi xoăn.

Tính cách được gán: nhiệt tình, nhanh nhẹn, có sức lôi cuốn, dám nghĩ dám làm; đôi khi nóng vội, dễ bốc đồng.

Điều được coi là thuận lợi: sắc hồng tươi, ánh mắt sáng. Sách xưa cho rằng hình Hỏa quý ở sự "sáng" và "động", không nên trầm tối.

Hình Thổ: dày và nặng

Đặc điểm: khuôn mặt to, dày, vuông nhưng đầy thịt hơn hình Kim; mũi, môi, tai đều dày dặn. Dáng người đậm, lưng dày, bước đi chắc. Sách tướng hay ví người hình Thổ "như núi đất", vững vàng.

Tính cách được gán: điềm đạm, trung thực, giữ chữ tín, kiên nhẫn, làm việc chắc chắn; đôi khi chậm rãi, bảo thủ.

Điều được coi là thuận lợi: dày mà không nặng nề, sắc vàng sáng. Mũi là Thổ tinh trong ngũ nhạc và ngũ tinh, nên người hình Thổ được chú ý nhiều ở mũi.

Quan hệ sinh khắc: hình và sắc

Điểm đặc sắc nhất của ngũ hình là kết hợp hình (dáng cố định) với sắc (khí sắc thay đổi). Theo quan niệm cổ:

• Sắc sinh hình được coi là tốt nhất. Ví dụ người hình Kim mà khí sắc vàng sáng (Thổ sinh Kim), người hình Mộc mà khí sắc sẫm nhuận (Thủy sinh Mộc).
• Sắc đúng hành của hình cũng được coi là thuận: hình Hỏa sắc hồng, hình Thổ sắc vàng.
• Sắc khắc hình được coi là không thuận: hình Kim mà sắc đỏ (Hỏa khắc Kim), hình Mộc mà sắc trắng (Kim khắc Mộc).

Trong thực tế, "sắc" ở đây rất tinh tế, là ánh sáng thoáng qua trên da mà thầy tướng xưa quan sát dưới ánh sáng tự nhiên, không phải màu da bẩm sinh. Sắc mặt đổi theo giấc ngủ, thời tiết, cảm xúc và sức khỏe. Bài Thần, khí, sắc, thanh trình bày kỹ hơn về khí sắc.

Tướng kiêm hình: khi một người mang nhiều hình

Rất ít người thuần một hình. Sách tướng gọi những trường hợp pha trộn là kiêm hình, và cũng xét theo sinh khắc:

• Kiêm hình tương sinh được coi là tốt: Kim kiêm Thủy (mặt vuông mà đầy đặn), Mộc kiêm Hỏa (dáng dài mà sắc hồng), Thổ kiêm Kim (dày dặn mà vuông vức).
• Kiêm hình tương khắc được coi là cần hài hòa: ví dụ Kim kiêm Mộc (mặt vuông nhưng người quá gầy dài), Thủy kiêm Thổ.

Quan niệm phổ biến cho rằng hình chính nên rõ, hình phụ chỉ điểm thêm. Nếu các hình lẫn lộn đến mức không nhận ra hình chính, sách xưa gọi là "tạp hình". Tuy nhiên, chính sự pha trộn mới làm nên nét riêng của mỗi gương mặt, nên không có lý do gì để coi đó là điều đáng ngại.

Ngũ hình và cách gọi dân gian

Ở Việt Nam, bên cạnh ngũ hình còn có lối gọi dáng mặt theo hình chữ Hán, gọi là bát tự diện: mặt chữ Điền (田), chữ Quốc (國), chữ Do (由), chữ Giáp (甲), chữ Thân (申), chữ Mục (目), chữ Dụng (用), chữ Phong (風). Cách gọi này dễ hình dung hơn và có thể đối chiếu gần đúng:

Các dáng còn lại như chữ Giáp (trên rộng, dưới hẹp), chữ Thân (giữa rộng, hai đầu hẹp), chữ Dụng, chữ Phong thường được xem là dạng kiêm hình; mỗi sách đối chiếu một khác. Bảng trên cũng chỉ là gần đúng.

Tự nhận diện dáng mặt của mình

Nếu muốn thử xác định hình của mình như một trò tìm hiểu văn hóa, bạn có thể làm theo các bước sau:

1. Chụp ảnh chính diện với ánh sáng đều, tóc vén gọn khỏi trán và hai bên mặt, không dùng bộ lọc.
2. So độ rộng ba vùng: trán, gò má, hàm. Gần bằng nhau là xu hướng vuông (Kim, Thổ); trán hẹp hàm rộng là xu hướng Hỏa; trán rộng cằm thon là dáng chữ Giáp.
3. So chiều dài với chiều rộng: mặt dài rõ là Mộc; gần bằng nhau mà đường nét mềm là Thủy.
4. Nhìn độ dày: mũi, môi, tai dày dặn nghiêng về Thổ.
5. Nhìn cả dáng người, vì ngũ hình xét toàn thân chứ không chỉ khuôn mặt.

Công cụ Xem tướng mặt của Thiên Tử Vi có thể giúp bạn chụp ba góc và đọc lại các đường nét. Bạn cũng có thể so hình mặt với hành bản mệnh trong lá số tử vi, nhưng nên nhớ hai thứ này không bắt buộc phải trùng nhau. Các chủ đề khác có tại trang Nhân tướng học toàn tập.

Câu hỏi thường gặp

Dáng mặt có phải trùng với mệnh ngũ hành theo năm sinh không?

Không bắt buộc. Mệnh theo năm sinh (nạp âm) và hình theo dáng mặt là hai hệ thống khác nhau. Một người mệnh Hỏa vẫn có thể mang dáng mặt Thủy. Một số người thích xem hai yếu tố này có sinh nhau không, nhưng đó chỉ là cách tham khảo.

Tăng cân hay giảm cân có làm đổi "hình" không?

Có thể làm đổi vẻ ngoài, nhất là giữa hình Thủy và hình Mộc. Vì vậy sách tướng xem cả khung xương, dáng người và thần thái chứ không chỉ độ đầy của má.

Hình nào là tốt nhất?

Không có hình nào tốt nhất. Ngay cả sách xưa cũng nhấn mạnh mỗi hình đều có cách "đúng", điều được quý là hình rõ ràng, cân đối và khí sắc hài hòa.

Mặt chữ điền có phải lúc nào cũng là hình Kim?

Phần lớn mặt chữ điền gần với hình Kim, nhưng nếu khuôn mặt vuông mà rất dày, nhiều thịt, mũi môi to thì nhiều sách xếp vào hình Thổ.