Nhân tướng học là gì
Nhân tướng học (tướng pháp, tướng thuật) là môn quan sát hình dáng, thần thái, giọng nói, dáng đi của con người để luận về tính cách và vận trình. Ở phương Đông, xem tướng có lịch sử hơn hai nghìn năm. Ngay từ thời Chiến Quốc, Tuân Tử đã viết thiên Phi tướng để bàn về chuyện này, với câu nổi tiếng "tướng hình bất như luận tâm, luận tâm bất như trạch thuật": xem hình không bằng xét tâm, xét tâm không bằng chọn cách sống.
Từ thời Ngũ Đại, Tống trở đi, tướng pháp được hệ thống hóa trong các bộ sách như Ma Y tướng pháp, Thái thanh thần giám, rồi Liễu Trang tướng pháp và Thần tướng toàn biên đời Minh. Sách tướng theo chân Nho học, Phật học sang Việt Nam, Triều Tiên, Nhật Bản, hòa vào kinh nghiệm dân gian của mỗi nước. Người Việt có nhiều câu tục ngữ về tướng người như "trông mặt mà bắt hình dong", đồng thời cũng có câu "tốt gỗ hơn tốt nước sơn" để nhắc rằng phẩm chất quan trọng hơn vẻ ngoài.
Một người xem tướng theo lối xưa không chỉ nhìn khuôn mặt. Sách tướng chia việc quan sát làm nhiều tầng:
- Hình: xương, thịt, bố cục khuôn mặt và thân người.
- Thần: ánh mắt, sự tỉnh táo, vẻ vững vàng hay xao động.
- Khí và sắc: độ tươi, sáng, màu da thay đổi theo thời gian.
- Thanh: giọng nói trầm, vang, rõ hay đứt quãng.
- Thái: dáng đi, dáng ngồi, cách ăn nói, cử chỉ.
Phần hình là thứ dễ học nhất nên chiếm nhiều trang sách nhất. Nhưng các thầy tướng xưa đều coi thần là gốc. Vì vậy, đọc tài liệu dưới đây, bạn nên hiểu các đồ hình như bản đồ để định vị, chứ không phải công thức để phán đoán.
Tam đình và ngũ quan
Tam đình chia khuôn mặt theo chiều dọc làm ba phần gần bằng nhau. Mỗi đình ứng với một chặng đời và một nhóm phẩm chất. Ba đình cân đối là tướng được quý nhất, hơn là một đình thật nổi bật.
| Đình | Phạm vi | Ứng với |
|---|---|---|
| Thượng đình | chân tóc đến chân mày | tiền vận, trí tuệ, nền nếp gia đình, sự che chở của cha mẹ |
| Trung đình | chân mày đến chóp mũi | trung vận, ý chí, sự nghiệp, khả năng tự lập |
| Hạ đình | nhân trung đến cằm | hậu vận, nhà cửa, con cháu, sự an hưởng tuổi già |
Ngũ quan là năm bộ phận chính, mỗi bộ phận được ví như một vị quan giữ một việc: tai là Thái thính quan, mày là Bảo thọ quan, mắt là Giám sát quan, mũi là Thẩm biện quan, miệng là Xuất nạp quan. Sách xưa có ý rằng một quan tốt đã đủ làm điểm tựa cho một chặng đời, nên không ai cần hoàn hảo cả năm. Xem thêm bài tam đình, ngũ quan và 12 cung cơ bản.
Thập nhị cung
Giống như lá số Tử Vi có 12 cung, khuôn mặt cũng được chia 12 vùng, mỗi vùng ứng với một phương diện đời sống: Mệnh, Tài bạch, Huynh đệ, Điền trạch, Tử tức, Nô bộc, Thê thiếp, Tật ách, Thiên di, Quan lộc, Phúc đức, Phụ mẫu. Cung Mệnh nằm ở ấn đường (khoảng giữa hai đầu mày) và được coi là trung tâm của cả khuôn mặt: ấn đường sáng, rộng vừa phải, không vằn vện là điều sách tướng quý.
Đọc chi tiết từng cung, cách quan sát và ý nghĩa trong bài 12 cung trên khuôn mặt. Nếu đã quen Tử Vi, bạn có thể đối chiếu với lá số của mình: hai hệ thống cùng chung cách chia đời người thành 12 lĩnh vực.
Ngũ nhạc và tứ độc
Người xưa nhìn khuôn mặt như một bức địa đồ. Năm chỗ nhô cao là ngũ nhạc, mượn tên năm ngọn núi thiêng của Trung Hoa: trán là Nam nhạc Hành Sơn, mũi là Trung nhạc Tung Sơn, cằm là Bắc nhạc Hằng Sơn, gò má trái là Đông nhạc Thái Sơn, gò má phải là Tây nhạc Hoa Sơn. Bốn chỗ thông khí là tứ độc, mượn tên bốn con sông lớn: tai là Giang, mắt là Hà, miệng là Hoài, mũi là Tế.
Nguyên tắc chung là núi chầu về trung nhạc: bốn nhạc xung quanh đầy đặn, cân xứng, nâng đỡ chiếc mũi ở giữa. Mũi cao mà gò má thấp, hay gò má nổi mà mũi yếu, đều được coi là mất cân bằng. Chi tiết trong bài ngũ nhạc, tứ độc trong tướng pháp.
Lưu niên vận hạn: tuổi nào xem vùng nào
Lưu niên (bách tuế lưu niên) là phép gán mỗi tuổi vào một điểm trên mặt, đi từ tai, lên trán, xuống mày, mắt, mũi, miệng rồi cằm. Muốn xem vận một năm, thầy tướng nhìn vào điểm ứng với tuổi năm đó cùng khí sắc ở vùng ấy.
Cách chia này khớp với tam đình: tai và trán ứng với tuổi nhỏ và tuổi trẻ, mày mắt mũi ứng với tuổi trung niên (31–50), quanh miệng và cằm ứng với tuổi sau 50. Mốc chi tiết từng tuổi (hỏa tinh 15, thiên trung 16, ấn đường 28, sơn căn 41, chuẩn đầu 48, nhân trung 51, thủy tinh 60…) có trong bài lưu niên vận hạn trên khuôn mặt.
Ngũ hình: năm dáng người theo ngũ hành
Trước khi soi từng bộ phận, sách tướng xếp cả khuôn mặt và thân người vào một trong năm dáng theo ngũ hành. Dáng nào cũng có cái tốt riêng; điều được quý là dáng "đúng chất" của mình và khí sắc hợp với dáng.
| Dáng | Hình dạng | Tính cách thường được gán |
|---|---|---|
| Kim | vuông, cân đối, da sáng | nguyên tắc, quyết đoán, trọng nghĩa |
| Mộc | dài, thon, thẳng | nhân hậu, ham học, có chí hướng |
| Thủy | tròn, đầy đặn, mềm | linh hoạt, khéo giao tiếp, nhiều ý tưởng |
| Hỏa | trên nhọn, dưới rộng, sắc hồng | nhiệt huyết, nhanh nhạy, dễ nóng |
| Thổ | dày, nặng, cằm rộng | vững vàng, kiên nhẫn, đáng tin |
Đọc thêm: ngũ hình khuôn mặt Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ.
Mày, mắt, mũi, tai, miệng
Lông mày: Bảo thọ quan, cung Huynh đệ
Sách tướng xem mày dài hay ngắn so với mắt, đậm hay nhạt, mọc thuận hay rối, cao hay thấp so với mắt và khoảng cách hai đầu mày. Mày dài hơn mắt, mọc thuận, có độ bóng được coi là tốt cho tình cảm anh em, bạn bè.
Mắt: Giám sát quan
Mắt là nơi xem thần rõ nhất. Sách tướng quý mắt có thần, đen trắng phân minh, nhìn thẳng mà không gắt, đuôi mắt gọn. Các dáng mắt được đặt tên theo con vật hoặc hình ảnh quen thuộc: long nhãn, phượng nhãn, hổ nhãn, lộc nhãn, đào hoa nhãn, tam bạch nhãn.
Mũi: Thẩm biện quan, cung Tài bạch
Mũi đứng giữa mặt, là Trung nhạc và cung Tài bạch. Sách tướng xem sơn căn (gốc mũi) có liền không, sống mũi thẳng không, đầu mũi (chuẩn đầu) tròn đầy không, hai cánh mũi (lan đài, đình úy) có cân không, lỗ mũi có lộ không.
Tai, miệng, nhân trung và cằm
Tai ứng với tuổi nhỏ và phúc khí gốc; sách tướng xem vành ngoài (luân), vành trong (quách), dái tai (thùy châu) và vị trí tai cao hay thấp so với mày. Miệng là Xuất nạp quan, xem độ cân của môi, khóe miệng hướng lên hay xuống. Nhân trung sâu, rõ, dài vừa và cằm đầy đặn được coi là nền cho hậu vận.
Thần, khí, sắc, thanh
Hình dáng là phần "tĩnh", ít thay đổi. Phần "động" gồm:
- Thần: thể hiện qua ánh mắt. Mắt có thần là tỉnh, sáng, vững, không láo liên, không đờ đẫn. Sách tướng coi thần là gốc của mọi tướng.
- Khí: khí độ, phong thái tỏa ra khi đứng, ngồi, nói chuyện. Người khí độ rộng thường điềm tĩnh, ít hấp tấp.
- Sắc: màu và độ tươi của da, thay đổi theo ngày, tháng. Sắc sáng, nhuận được coi là tốt; sắc tối, khô là dấu hiệu nên nghỉ ngơi, giữ sức.
- Thanh: giọng nói. Giọng vang, rõ, có hơi được quý hơn giọng the thé, đứt quãng.
Câu "tướng tùy tâm sinh, tướng tùy tâm diệt" được truyền tụng chính vì phần động này: người sống điều độ, nghĩ tích cực, đối xử tử tế thì thần khí và nét mặt thay đổi theo. Lưu ý rằng khí sắc trong tướng học là quan niệm văn hóa; khi có dấu hiệu sức khỏe bất thường, bạn hãy đi khám bác sĩ. Đọc thêm: thần, khí, sắc, thanh trong nhân tướng học.
Sách tướng pháp kinh điển
Nội dung trên trang này được biên soạn dựa trên hệ thống khái niệm chung của các bộ sách tướng lưu truyền rộng rãi. Bảng dưới tóm lược những bộ quan trọng nhất; tác giả của nhiều sách là truyền thuyết, nên ghi "tương truyền".
| Sách | Thời kỳ, tác giả | Đặc điểm |
|---|---|---|
| Ma Y tướng pháp (Ma Y thần tướng) | tương truyền Ma Y đạo giả truyền cho Trần Đoàn (Hi Di tiên sinh), khoảng Ngũ Đại, Bắc Tống | hệ thống hóa tam đình, ngũ nhạc, 12 cung, lưu niên; nền tảng của tướng pháp về sau |
| Thái thanh thần giám | tương truyền soạn thời Ngũ Đại | nặng về thần, khí, cốt cách |
| Nhân luân đại thống phú | Trương Hành Giản, đời Kim | bài phú tổng luận tướng người, nhiều đời chú giải |
| Liễu Trang tướng pháp | Viên Củng (hiệu Liễu Trang), đầu đời Minh | thực hành, nhiều ví dụ; Viên Liễu Trang nổi tiếng nhờ các giai thoại xem tướng |
| Thần tướng toàn biên | đời Minh, thường gắn với Trần Đoàn và Viên Trung Triệt | bộ tổng hợp lớn, có nhiều đồ hình, được in lại nhiều lần |
| Băng giám | tương truyền Tăng Quốc Phiên, đời Thanh | xem người để dùng người: thần cốt, tình thái, lời nói |
Hai bộ Ma Y và Liễu Trang có nguyên văn kèm lời giải trong thư viện của Thiên Tử Vi. Muốn đi sâu, bạn đọc bài các bộ sách tướng pháp kinh điển, và ghé Thư viện cổ thư để xem các bộ kinh điển khác về Tử Vi, Kinh Dịch, phong thủy.
Một điểm đáng chú ý: các sách cổ ra đời trong xã hội phong kiến, nên có không ít câu mang định kiến về giới, nghề nghiệp, thân phận. Thiên Tử Vi trình bày chúng như tư liệu lịch sử và lược bỏ những nhận định không còn phù hợp.
Tướng học ở Nhật Bản
Sang thời Edo (thế kỷ 17–19), tướng học Trung Hoa nở rộ ở Nhật Bản dưới tên ninsō (nhân tướng). Thầy tướng Mizuno Nanboku (1760–1834) nổi tiếng với chủ trương rằng ăn uống tiết độ có thể đổi được vận, một cách nói khác của "tướng tùy tâm sinh". Tướng học còn đi vào hội họa: danh họa Kitagawa Utamaro vẽ hai loạt tranh khắc gỗ Phụ nữ nhân tướng thập phẩm và Phụ nhân tướng học thập thể, mỗi bức là một "tướng" người phụ nữ qua dáng điệu, ánh mắt.
Đọc tướng với tinh thần hiện đại
Khoa học hiện đại chưa chứng minh được rằng hình dáng khuôn mặt quyết định tính cách hay số phận. Tâm lý học còn chỉ ra rằng ấn tượng đầu tiên qua khuôn mặt thường sai và dễ tạo định kiến (xem bài nhân tướng học dưới góc nhìn hiện đại). Vì vậy Thiên Tử Vi giữ bốn nguyên tắc:
- Tham khảo văn hóa, không phải bản án. Không có khuôn mặt "xấu số". Mỗi nét tướng đều có mặt mạnh để phát huy.
- Không dùng tướng để phán xét người khác trong tuyển dụng, hôn nhân, kết bạn.
- Tướng tùy tâm sinh. Ngủ đủ, ăn uống điều độ, sống tử tế làm thần khí và nét mặt đổi theo, và đó là phần bạn tự làm chủ được.
- Sức khỏe hỏi bác sĩ. Khí sắc trong tướng học không thay thế khám chữa bệnh.
Chụp ba ảnh thẳng, nghiêng trái, nghiêng phải. Máy luận giải đọc tam đình, ngũ quan, dáng nghiêng và viết bài nhân tướng tổng hợp. Ảnh không lưu trên máy chủ.
Thư mục bài viết nhân tướng học
Nền tảng
Từng bộ phận
Câu hỏi thường gặp
Nên bắt đầu học nhân tướng từ đâu?
Hãy học theo thứ tự: tam đình và ngũ quan, rồi 12 cung, ngũ nhạc, sau đó mới đến từng bộ phận. Nắm bố cục trước giúp bạn không bị cuốn vào một nét riêng lẻ, vốn là lỗi phổ biến của người mới.
Trái, phải trên đồ hình tính theo ai?
Theo người được xem tướng. Gò má trái (Đông nhạc) là gò má bên trái của chính người đó, khi nhìn đối diện sẽ nằm bên tay phải của bạn.
Phẫu thuật thẩm mỹ có đổi được tướng không?
Theo quan niệm cổ, tướng gồm hình, thần, khí, sắc, nên đổi hình dáng không đồng nghĩa với đổi vận. Quyết định thẩm mỹ nên dựa trên sức khỏe và mong muốn của chính bạn.
Xem tướng qua ảnh có chính xác bằng xem trực tiếp?
Ảnh chỉ thấy được hình, khó thấy thần và khí sắc thật, lại phụ thuộc ánh sáng và góc chụp. Vì vậy công cụ xem tướng mặt yêu cầu ba góc rõ nét và luôn nói rõ chi tiết nào ảnh chưa đủ để kết luận.
Có nên dùng tướng để chọn người yêu, nhân viên?
Không nên. Tướng học là tham khảo văn hóa. Đánh giá con người qua khuôn mặt dễ dẫn tới định kiến và bất công; hãy nhìn vào việc làm và cách cư xử.